Her ne kadar boşanma davası sonunda velayetin eşlerden birine kesin olarak verilmesi ifadesi kullanılsa da velayet sonsuza kadar bir tarafta kalmayacak, değişen durumlara ve çocuğun menfaatine göre yeniden gözden geçirilebilecektir. Velayetin değiştirilmesi ile ilgili düzenleme TMK 183. Maddesinde yer almaktadır.

Velayet değişikliği nedenleri

Buna göre velayetin değiştirilmesi için belirli sebepler sayılmıştır. Durumun değişmesi başlığıyla açıklanan madde metnine göre: Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hakim, resen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.’ denilmekle her ne kadar değiştirilmesi sebepleri sınırlandırılmış gibi görünse de gibi ifadesi ile benzer durumların söz konusu olması halinde de velayetin değiştirilmesi davası açılabilecektir.

Velayetin değiştirilmesinde en önemli husus çocuğun üstün yararıdır. Öyle ki Yüksek Mahkeme kararlarında da ana-baba yararı ile çocuğun yararı çatıştığında çocuğun yararına üstünlük tanınması gerektiği kabul edilmiştir. Velayetin değiştirilmesi için aranan haklı sebepler kanun metninde açıkça sayılmamışsa da uygulamada yer edinmiş sebepler örneklendirilebilecektir. Buna göre:

Yeniden evlenme nedeni ile velayet değiştirilebilir mi

–Velayetin kendisine verildiği tarafın yeniden evlenmesi sebebiyle değişiklik olabileceği maddede yer almaktaysa da yüksek mahkeme kararlarında bunun tek başına değiştirilme sebebi olmayacağı görüşü benimsenmiştir.

Buna dair örnekler verilebilecek olup mahkemelerce aranan koşul çocuğun menfaatinin bu değişikliği gerektirip gerektirmeyeceği noktasındadır. Ortaya konulan sebeplerin çocuğun fiziksel ve psikolojik gelişimine olumsuz bir etki yaptığı ispatlanamamışsa velayet değiştirilmeyecektir.

Çocuğu Göstermeme nedeni ile velayet değiştirilebilir mi

–Çocuğun velayeti kendisine verilmeyen tarafla kişisel ilişki kurmasının engellenmesi durumu sık karşılaşılan bir durum olup tarafların boşanmalarına rağmen birbirlerinden alamadıkları hırslarını müşterek çocukla diğer tarafın kişisel ilişki kurması sırasında zorluk çıkarmak suretiyle almaya çalışması neticesinde yaşanmaktadır. Çocuğun üstün yararı her durumda korunduğundan bu anlamda da mahkemeler çocuğun menfaatlerini koruyan önlemler alabilecektir.

-Çocuğun fiilen velayet hakkı olmayan anne-baba da bırakılması ya da fiilen  üçüncü kişi yanında bırakılması durumunda da velayet dava sonunda anne veya babaya verilmesine rağmen fiilen diğer tarafta ya da anneanne babaanne ve dede gibi üçüncü kişilerin yanında kalması durumu somut delillerle ispatlandığında velayeti kendisine verilen anne veya babanın velayet görevini layığıyla yerine getirmediği anlaşıldığından velayetin değiştirilmesi gerekecektir. Karşılaşılan anlaşmalı boşanma davalarında sıklıkla nafaka vermek istemeyen tarafın -ki bu genellikle baba olmakta-velayeti kendisi almakla birlikte çocuğu diğer tarafta bırakmakta bu şekilde anlaşmalı şekilde boşanma sağlayabilmektedirler. Şüphesiz hukuk sistemi bu şekildeki küçük hesapları korumamakta ve talep halinde değiştirilmesi yönünde karar verilebilmektedir.

–Çocuğun menfaatinin gerektirdiği sağlık, eğitim, ahlak, güvenlik ve benzeri sebeplerle değişiklik de mümkündür.

-Velayeti kendisine verilen tarafın başka bir yere gitmesi velayetin değiştirilmesini zorunlu kılıyorsa taraflardan birinin istemi üzerine hakim gerekli değişikliği yapacaktır.

          Bunun yanı sıra halk arasında yanlış kanı oluşturan hususlar da bulunmaktadır. Öyle ki velayeti kendisinde olan tarafın ekonomik durumunun kötü olması, sosyal seviyesinin eksikliği ve sosyal içki kullanımı olarak kabul edilecek alkol alması da velayetin değiştirilmesi için yeterli sebepler olmayacak ve buna dayanarak açılan davalar da reddedilecektir.

Velayetin değiştirilmesi ile kaldırılması davaları

Uygulamada velayetin değiştirilmesi ile kaldırılması konuları karıştırılmakla birlikte velayetin kaldırılması için daha belirleyici sebepler arandığı ve kaldırılmasının sonuçlarının velayetin değiştirilmesi gibi olmayıp daha katı olduğunu da eklemek gerekmektedir. Zira velayet ana ve babanın her ikisinden kaldırıldığında çocuğa vasi atanmakta ve mevcut çocuğun yanı sıra tüm müşterek çocukları da kapsayabilecek genişlikte bir karar verilebilmektedir.

          Velayetin değiştirilmesi davası velayeti kendisinde olan tarafa karşı onun yerleşim yerinde açılacak bir dava olup görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Bu dava türü adli tatilde de görülebilen davalardandır. Velayet konusu kamu hukukunu ilgilendirdiğinden davalının kabulüne dayalı olarak bir karar verilemeyecektir. Zira çocuğun üstün yararı gözetilerek gerek alanında uzman psikolog, pedagog, sosyologlardan taraflar ve çocukla görüşüp rapor alınarak gerek tarafların yaşam alanları incelenerek bir karara varılmalıdır.

Nihayetinde velayeti konusunda karar verilecek çocuğun idrak kabiliyeti olması halinde Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 12. ve Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi’nin 3. ve 6.maddelerinde yer alan hükümler çerçevesinde velayet konusunda idrak çağında olan çocukların tercihlerinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 21.02,2019 gün,2019/185K sayılı kararı ile bu konuda daha önce vermiş olduğu 2017/2-3117 E 2018/1278K sayılı kararını kaldırarak yeni bir görüş sunmuştur. Öyle ki bu kararda İdrak çağında olan küçüğün velayet konusundaki görüşü bu alanda eğitim görmüş uzman pedagoglar tarafından alınmışsa aynı hususta mahkemece yeniden görüşünün alınmasına gerek yoktur.’  denilerek idrak kabiliyeti olan çocukların velayet konusundaki görüşü bu alanda eğitim almış uzmanlar tarafından alındığında mahkemece yeniden alınması gerekmediği hususunda son görüş yayınlanmıştır.

Bu anlamda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu kararı ile önceki tarihli bozma kararını da kaldırmıştır. Bu anlamda mahkemelerce çocuğun velayet konusunda fikri alınması konusunda bir değişiklik olmamakla birlikte çocuğun fikri mahkeme dışında psikolog, pedagog, doktor, sosyal çalışmacı hatta çocuğu temsil görevini üstlenebilecek bir avukat tarafından da alınabilecek.

Reşit olmayan çocuklar anne ve babasının kanunen velayeti altında bulunmaktadır. Velayet davası açmak, velayet kendisinde olmayan eş tarafından diğer eşe karşı açılan ve çocuğun velayetini almanın talep edilmesi durumunda mümkün olmaktadır.

Velayet davalarında yetkili olan mahkeme aile mahkemesidir. Boşanma davaları sürdürülürken ortada bir çocuk var ise velayetin düzenlenmesinde asıl olan, çocuğun yararlarını ve menfaatini koruma altına almaktır.

Velayetin değiştirilmesi için dava açılması durumunda ise ebeveynlerin istekleri ya da tercihleri yerine çocukların üstün yararı ön planda tutulmaktadır.

Velayetin Değiştirilmesi Davası Sebepleri Nelerdir?

Boşanma davası sonuçlandıktan ve velayet verildikten sonra, velayet hakkının kendisine verilmesini talep eden anne ya da baba tarafından belirli nedenlerle velayetin değiştirilmesi davası açılabilmektedir. Velayetin değiştirilmesi davası;

• Velayetin verildiği tarafın durumunun değişmesi,
• Velayet verildikten sonra ortaya çıkan çeşitli nedenlerden dolayı velayet hakkının gereği gibi kullanılmaması,
• Velayeti alan tarafın çocuğun menfaatlerine aykırı durumlar oluşturması sebebiyle açılabilmektedir.

Velayetin değiştirilmesi ilişkin düzenlemeler Türk Medeni Kanunu kapsamında açıkça belirtilmiştir. Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesinde;

• Anne ya da babanın başkası ile evlenmesi,
• Başka bir yere gitmesi,
• Vefat etmesi gibi yeni olguların oluşumu velayetin değişimi için hâkim tarafından resen ya da anne ya da babadan herhangi birinin istemi üzerine gerekli önlemlerin alınması şeklinde hüküm bulunmaktadır.

Bu kapsamda evlenme sebebiyle velayetin değiştirilmesi durumu mümkün olmakta ve velayeti alamayan taraf bu sebeple dava açabilmektedir.

Velayetin Kaldırılması İçin Şartlar Nelerdir? Evlenme Sebebiyle Velayetin Değiştirilmesi

Velayetin kaldırılması için çocuğun korunmasına ilişkin alınan tedbirlerin sonuç vermemesi ya da önlemlerin yetersiz kalması gerekmektedir. Hâkimin velayeti kaldırması için;

• Anne ya da babanın deneyimsizliği, başka bir yerde bulunması, evlenmesi gibi durumlarda velayet görevini gereği şekilde yerine getirilemeyeceğine karar verilmesi gerekmektedir.
• Anne ya da babanın çocuğa gerekli ve yeterli ilgiyi göstermemesi, çocuğa karşı sorumluluklarını yerine getirmemesi gerekmektedir.

Anne ve babanın her ikisinin üzerinden de velayet kaldırılırsa çocuğun velayeti için bir vasi atanmaktadır.

Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, velayetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak, çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir.

Velayetin değiştirilmesi davasındaTanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı ve dinlenilmesi istenen tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Bu listede gösterilmemiş olan kimseler tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez.

Velayetin değiştirilmesi davasında, Tanık listesinde adres gösterilmemiş veya gösterilen adreste tanık bulunamamışsa, tarafa adres göstermesi için, işin niteliğine uygun kesin süre verilir. Bu süre içinde adres gösterilmez veya gösterilen yeni adres de doğru değilse, bu tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır

Yeniden Evlenme Nedeni ile Velayet Değiştirilebilir Mi?

Boşanmış Anne yada babanın yeniden evlenmesini yasa koruyucu hem velayetin kaldırılması hemde velayetin değiştirilmesi sebebi olarak görmüştür

TMK 183 maddesine göre boşanmış anne ve babanın başkasıyla evlenmesi velayetin değiştirilmesi nedeni olarak görmüştür.

Tek başına YENİDEN EVLENME OLGUSU velayetin değiştirilmesini gerektirmez. Yeniden evlenen eş velayet görevini ihmal ederse velayetin değiştirilmesine karar verilmelidir.

Yeni evlenme ile Yeni aile düzeninde çocuğun beden ruh ve ahlak gelişimi için uygun olmayan koşullar varsa hakim velayetin değiştirilmesine karar vermelidir.

Yargıtay Kararı  – Evlenme Sebebiyle Velayetin Değiştirilmesi

VELAYETİN DEĞİŞTİRİLMESİ DAVASI (Evlenme Sebebiyle Velayetin Değiştirilmesi) – ANNENİN EVLENMESİ VE YURT DIŞINA GİTMESİ – VELAYETİN DEĞİŞTİRİLMESİNİ GEREKTİRECEK NEDENİN YOKLUĞU – ÇOCUĞUN ZARAR GÖRMESİ GEREĞİ

ÖZET : Velayetin değiştirilmesi davasında, davalının evlenmesi ve yurt dışına gitmek istemesi tek başına velayetin değiştirilmesi nedeni olamaz. Davalının başkaca velayet hakkının değiştirilmesini gerektiren bir eylemi ve çocuğun zararına hareketi de kanıtlanmalıdır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 28.03.1995 gün ve 1995/1132-3561 sayılı ilamı ile; ( …Annenin evlenmesi ve yurt dışına gitmek istemesi tek başına velayetin değiştirilmesi nedeni olamaz.

Davalının başkaca velayet hakkının değiştirilmesini gerektiren bir eylemi ve çocuğun zararına hareketi de kanıtlanamadığından davacı babanın davasının reddi gerekirken kabulü ve yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsizdir).

Makalemizde Evlenme Sebebiyle Velayetin Değiştirilmesi konusu yer almıştır. Diğer bilgilendirici makaleler için Ankara Avukat ve Velayet Avukatı ve danışma konularında sayfaları ziyaret edebilirsiniz.