Bir işyerinde sigortasız olarak çalıştırılan işçilerin, hizmet tespiti için beş yıllık zamanaşımı süresi dolmadan dava açması gerekmektedir. Hak düşürücü niteliğe sahip beş yıllık süre bazı durumlarda uygulanmamaktadır. Bu sebeple beş yıldan çok daha eski tarihlerdeki çalışmalar için de hizmet tespit davası açılabilmektedir. Yargıtay’ın bu konuyla ilgili çok sayıda emsal niteliğinde kararı bulunmaktadır.

Çok uzun yıllardır ülkemizde sigortasız işçi çalıştırma sorununun önüne geçilememiştir. Ne yazık ki işverenler arasında yaygın bir şekilde sigortasız işçi çalıştırma unsuru görülmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) araştırma sonuçlarına göre günümüzde kayıt dışı istihdam oranı %34 olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla sektördeki 3 işçiden 1’inin sigortasız çalıştırıldığı görülmektedir. Sigortasız çalıştırılan işçiler prim günlerini tamamlamakta zorluk yaşamaktadır. Bununla kalmayıp hak ettiklerinden daha geç emekli olmakta ve hak ettiklerinden daha az emekli aylığı ile yetinmek zorunda kalmaktadır.

Geçmişte sigortasız çalışması bulunan veya sigorta primleri işveren tarafından SGK’ya eksik bildirilmiş olan kişilerin zamanaşımı konusunda yeterli bilgi sahibi olmadığı görülmektedir. Bu hususta Yargıtay, kaçak işçi çalıştırmanın prim ve gelir vergisi ödememek için sık başvurulan, Türkiye’nin gerçeklerinden biri olduğu gerekçesi ile sigortalılık başlangıç tarihi ve hizmet tespitine yönelik davaların kamu düzenini ilgilendirdiği prensibiyle hareket etmektedir.

Yargıtay’dan Sigortasız Çalıştırılanlara İlişkin Emsal Karar

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin geçtiğimiz dönemde verdiği 2018/334 numaralı, 2019/1181 sayılı içtihat kararı, sigortasız çalıştırılan işçiler ve geçmişte sigortasız çalışması bulunan kişiler açısından yol gösterici niteliktedir. Yüksek Mahkeme’nin emsal kararına konu olan dava 17 Ocak – 5 Kasım 2002 tarihleri arasında sigortalı çalıştığı işyerinin 1 Ekim 1998 – 16 Ocak 2002 tarihleri arasında sigortasını yatırmadığını iddia eden bir işçi tarafından açıldı. Davacı işçi, davaya konu olan tarihlerde davalı işyerinde çalıştığının tespit edilmesini istedi. Bunun üzerine yerel mahkeme işçinin talebini kabul etti.

Fakat bölge adliye mahkemesi, davacı işçinin davalı işyerinden 5 Kasım 2002 tarihinde ayrıldığına dikkat çekerek, davayı 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde yani en geç 2007 yılının sonuna kadar açması gerekirken, 2014 yılında açtığı gerekçesiyle yerel mahkemenin kararını usule aykırı bularak oy birliği ile bozdu. Bunun üzerine kararı temyiz eden davacı işçinin talebi üzerine dava dosyası Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’ne intikal etti.

Sigortasız Çalışılan Dönem İçin Açılacak Davada Gerekli Belgeler

Yargıtay kararında 506 sayılı Eski Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 ve 5510 sayılı Yeni Sosyal Güvenlik Kanunu’nun 86/8. maddelerine uyarınca yönetmelikte tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tespit edilemeyen sigortalıların, çalıştıklarını, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde mahkemeye başvuru yoluyla alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayılarının dikkate alınacağının altı çizildi.

Yüksek Mahkeme kararında ayrıca, ilgili Kanun’da yer alan beş yıllık zamanaşımı yani hak düşürücü süre içinde tekrar aynı işyerine girerek çalışmasının hak düşürücü sürenin işlenmesine engel olmayacağı, hak düşürücü sürenin kesilmesi ve durmasının söz konusu olmadığı belirtildi.

İşveren Belgelerden Birini Vermişse Zamanaşımı İşlemiyor

Yargıtay kararında işverenin sigortalılara ait belgelerden birini Sosyal Güvenlik Kurumu’na vermiş olması durumunda hak düşürücü sürenin yani zamanaşımı süresinin işlemeyeceğinin altını çizdi. Bu durumun oluşması için işverenin sigortalı çalışanına ait hangi belgeleri SGK’ya vermesi gerektiğinin ise kanunda yönetmeliğe bırakıldığı, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde işverence verilecek belgeleri düzenlendiğine dikkat çektiği bildirildi. Buna göre yönetmelikte belirtilen şu belgelerden birisinin dahi verilmiş olması halinde kanunda yer alan hak düşürücü süreden söz edilememektedir:

• Aylık sigorta primleri bildirgesi,
• Dört aylık sigorta primleri bordrosu,
• Sigortalı hesap fişi ve benzeri belgeler.

Çalışmanın Kesintisiz Olması Gerekli

Yargıtay kararında, dava dosyasındaki kayıt ve belgelerden davalı işyerince davacı adına düzenlenen iş giriş bildirgesinin bulunmadığı fakat 17 Ocak 2002 – 5 Kasım 2002 tarihleri arasında geçen çalışmalarının SGK’ya bildirildiğini anlaşıldığı vurgulandı.

Yüksek Mahkeme, “Çalışma kesintisiz ise bildirim yapılan sürelerden önceki dönem yönünden de hak düşürücü süre oluşmayacağı açıktır.” ifadesini kullanarak bu tür davalarda hak düşürücü süre oluşmaması için çalışmanın kesintisiz devam etmiş olması gerektiği yönünde karar almaktadır.

Yargıtay’a konu olan dava örneğinde gidilecek olursa işçi 1998 ile 2002 yılları arasında hizmet tespiti yapılmasını talep ettiği dönemde 1 gün bile başka bir işyerinde sigortalı çalışmış olsa, dava açma hakkını kaybedecekti.

Bunun yanı sıra uzun yıllar sonra emeklilik dönemine gelmiş olan kişilerin de çalışmadıkları zamanlarda dahi maaş almaya devam etmelerini sağlaması ancak sigortaya sahip olmaları ile mümkün olabiliyor. İşçilerin uzun mücadeleler sonrasında elde etmiş oldukları bu haklar anayasalara eklenerek hem yasal ve kalıcı hale gelmiş hem de işçilerin haklarının korunması açısından önemli bir yol kat edilmesini sağlamıştır.

Hangi Sigortalar İşçiler İçindir?

Daha çok iş kazası ve emeklilik sigortası gibi sigortaların işçiler için gerekli olduğu düşünülse de işçilerin bunlara ek olarak hastalık, analık, ölüm sigortası gibi sigortalarla da ilgilenmesi gerekmektedir.

Sigortalardan Yararlanmak için Ne Yapmalı?

Sigortadan yararlanmak isteyen işçilerin öncelikle hali hazırda bir iş yerinde işçi olarak çalışıyor olması gerekmektedir.

Bunun dışında kişiler iş yerinde çalışmadan isteğe bağlı sigortalılık olarak bilinen ancak halk arasında dışarıdan prim yatırma olarak adlandırılan durumda sigortalarından yararlanma hakkını elde tutabilmektedirler.

Türkiye’deki Sigorta Sistemleri

Kamu kuruluşları tarafından işletilmekte olan sigorta kuruluşları içinde son yıllarda tamamı SGK bünyesine geçmiş olan Sosyal Sigortalar Kurumu, Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR gibi sigorta çeşitleri bulunmaktadır.

İşçiler için SSK, devlet memurları için emekli sandığı ve esnaf ya da serbest çalışanlar için de BAĞ-KUR hizmet vermektedir. Kişiler bunların dışında özel sigorta kuruluşları aracılığı ile de sigorta hizmetlerini verebiliyorlar. Ancak bu kuruluşlar zaman zaman yüksek ücretler talep edebilmektedir.

SGK Çalışma Sistemi | Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları

İşçiler için kamu kuruluşları içindeki sigorta kuruluşlarında öngörülmüş olan SSK diğer kamuya ait sigorta kuruluşlarından farklı olarak kendine has özellikler taşımaktadır.

Bu yönüyle Emekli Sandığı’ndan ayrılmakta olan SSK özel sigorta gibi faaliyet göstermektedir. Primlerin işçi ve işverenlerden toplandığı bu sistemde sigorta ihtiyaçlarının karşılanması sağlanır.

Yani SSK aslı itibarıyla işçilerin kendi paraları ile kendilerini korudukları bir sigorta sistemi olmaktadır. Devlet tarafından kurulmuş olması pek çok kişide sigortanın devlet eliyle verildiği düşüncesini ortaya çıkarıyor olsa da bu doğru değildir.

Sigortalı Çalışmak Zorunda Mıyım?

Bir işyerinde işçi olarak çalışacak olan kişilerin çalışmaya başladıkları ilk andan başlayarak mutlaka SSK’lı şekilde çalışmaları gerekmektedir.

Yasalarla korunmakta olan bu husus için işçinin işe başlamadan önce SSK’ya bildirimlerinin işyerindeki yetkili kişi tarafından mutlaka yapılması gerekmektedir. Buna ek olarak işçiler kendi sigortalarının ödenmesini güvence altına almak için 1 aylık sürede çalışmaya başladıklarını bildiren beyanda bulunabilirler.

İş Hukukunda Deneme Süresi Nedir?

İşyerlerine işçi alırken çoğunlukla en çok duyulan kelimelerden biri de deneme süresi olmaktadır. İşçinin işyerindeki ortama, çalışmaya, performansa uyum sağlayıp sağlamayacağını gösterdiği anlar olan bu sürelerde zaman zaman sigortasız olarak kişilerin çalıştırıldığı ile karşılaşılmaktadır.

Daha çok kişilerin sigortasız olarak çalıştırılması için yapılan bu işlemde işçilerin mağdur olmamak ve haklarından taviz vermemek adına mutlaka işe başlamadan önceki günde SSK’ya bildirimlerinin yapılmış olmasına dikkat etmesi gerekmektedir. | Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları

İşçinin Sigortalı Olduğu Nasıl Anlaşılır?

İşyerinde çalışmaya başlayan kişiler işverenlerin beyanları doğrultusunda çalışmalarının başlayıp başlamadığını öğrenebilirler. Ancak bu noktada kötü niyetli kişiler tarafından sigortaların ödenmesine ilişkin bazı hilelerin ortaya çıkması söz konusu olabiliyor. İlk kez sigortalı olan kişiler için sigorta kartlarının mutlaka temin edilmiş olmasına dikkat etmek gerekmektedir. Buna ek olarak çalışmaya başlayan kişi ile ilgili olarak firmanın kuruma yapması gereken bildirimlerde işçinin de imzasının bulunması şartı arandığından kişilerin sigortalı olup olmadıklarını öğrenmeleri mümkün olabiliyor. | Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları

İşçi Primlerin Yatırıldığı Nasıl Öğrenebilir?

İşverenlerin iş sözleşmelerinde de mutlaka belirtilmiş olması gereken sorumluluklarından biri de işçilerin primlerinin bildirilmesini gerçekleştirmektir. Bu noktada kişiler prim ödemelerinin yapılıp yapılmadığı ve ne kadar yapıldığını öğrenerek süreci kontrol etmelidirler. İşverenlerin bu konudaki sorumluluğu ise prim ödemelerinin yapıldığını açık bir şekilde işçilere bildirecek şekilde asması gerekmektedir. İşçilerin buradan primleri ile ilgili her türlü detayı öğrenmesi mümkün olurken aynı zamanda kişilerin internet üzerinden de bu bilgileri alması söz konusu olabiliyor. E-Devlet sisteminden kişiler rahatlıkla en güncel sigorta ve prim bilgilerini görüntüleyebilirler. | Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları

İşçinin SGK Kayıtlarında Girdi Çıktı Ne Demektir?

İşçilerin işten ayrılmalarının ardından üzerinde hak iddia edebileceği konulardan biri de kıdem tazminatlarıdır. İşverenlerden bazıları bu kıdem tazminatlarının ortaya çıkmasının önüne geçmek amacıyla zaman zaman girdi çıktı gösterirler.

Bu primlerin 11 ay boyunca yatırılması ve kişinin sanki işyerinden ayrılmış gibi 12. ayda gösterilmesi şeklinde gerçekleşmektedir. İşçi açısından mutlaka işten çıkış belgelerinin imzalanması gerekli olduğundan işyeri sahte imzalarla bunu yapmaktadır.

Daha çok muhasebe çalışanlarının işverenlerin direktifleri doğrultusunda yapmış oldukları bu işgüzarlığı sıkı bir şekilde takip etmek ve bunun önüne geçerek işçinin kendi haklarını korumasını sağlamak gerekmektedir. | Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları

İşçinin SGK Kayıtlarında Girdi Çıktı Neden Yapılır?

Bir işveren için eğer bu kişi kötü niyetli ise en önemli konuların başında kendi karını ve işyerinin verimi ile performansını artırmak gelmektedir.

Bu amaç doğrultusunda her şeyi yapabilecek olan bu kişiler kişilerin kıdem tazminatı haklarının doğup onlara ödeme yapmak zorunda kalmamak için girdi çıktı gösterimleri yapmaktadırlar.

Tecrübeli işçilere gerek duyulmasına rağmen bunlara tazminat ödenmesinin önüne geçmek adına işverenler bu yönde bir tavır sergilerken kişilerin uzun süren çalışmaları sayesinde alacakları tazminat hakları da ortadan kalkabilmektedir.

İşçiler bu noktada mahkemeye itiraz etseler bile haklarını almaları zor olmaktadır. Çoğu zaman kıdem tazminatlarını hakkıyla alamadığını iddia eden kişiler için de işverenin kıdem tazminatından gelecek rakamdan daha azını işçiye teklif etmesi söz konusu olabiliyor. | Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları

Sigorta Primlerinin Eksik Yatması Ne Anlama Gelir?

Sigortanın yatması durumundan kast edilen şüphesiz sigorta priminin yatması olmaktadır. Brüt ücretlerden yüzde 14 işçiden yüzde 20 işverenden olacak şekilde kesilmekte olan bu sigorta primlerinde işverenler tarafından düşük prim ödemeleri yapılması için maaşlar da düşük gösterilmektedir. İşveren bu durumda vergi kaçırma suçunu da işlemektedir. | Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları