Sigortasız İşçi Çalıştırmak

Diğer bir adı ile, kayıt dışı işçi çalıştıran iş yada işçiler için, işverenlerine ağır cezai yaptırımlar uygulanabilir. İşçinin çalışma sürecinde, en temel hakkı olan sigorta, işçinin çalıştığı dönem içerisinde yatırılmaz ise, hem sağlık hizmetlerinde faydalanamaz hem de emeklilik durumu oldukça zorlaşır.  Ayrıca bu durum, işçiye zarar verdiği kadar, ülke ekonomisine de zarar vermektedir.

Normal şartlar altında, işverenin sigortasız işçi çalıştırmaması, işçinin de sigorta hakkı verilmeyen işlerde çalışmaması gerekmektedir.

Sigortasız İşçi İş Kazası Yaşarsa Ne Olur ?

İş yerinde çalışmaya başlamış olduğu halde, işe girişi yapılmadığı için, kayıt dışı yani sigortasız olarak çalıştırılan işçinin, iş kazası geçirme durumunda, sigortalı olan bir işçi gibi, bütün haklardan yararlanabilir. Çünkü, iş akdine istinaden, herhangi bir işte çalışan işçinin sigortalılığı, çalışmaya başlamış olduğu andan itibaren başlamış demektir. Bu bağlamda, sigortalılığın başlaması, Sosyal Güvenlik Kurumu’ na bildirim yapılmış olması şartına bağlı değildir. Ayrıca bu hususlar, sigortasız işçi ve meslek hastalığına yakalanan işçiler için de geçerlidir.

Bu alanda önemli olan, sigortasız olarak çalışmaktayken, iş kazası geçiren işçinin, iş akdine istinaden, çalışıyorken kaza geçirdiğinin tespit edilmesi ve oluşan kaza olayının, iş kazası kapsamına giriyor olmasıdır. Ayrıca bu konuda, 5510 sayılı Kanunun 23. maddesinde;

• Sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirilmemiş olması durumunda, kişilerin bildirim tarihinden önce meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı ya da analık hallerinde ilgililerin gelir ve ödeneklerinin kurum tarafından ödeneceği,
• Kurum tarafından yapılan ve ilerleyen zamanlarda yapılması gerekli olan, her türlü masrafın tutarı ile gelir bağlanır ise, gelirin başlamış olduğu tarihteki ilk peşin sermaye tutarının sorumluluk durumları aranmaksızın, işverene ayrıca ödetileceği, belirtilmiştir.

Sigortasız İşçi Çalıştırmanın Cezası Nedir ?

İşçinin sigortasız çalışması durumunda, primler ödenmediğinden, sosyal güvencesi bulunmuyor ve emeklilik için gerekli olan, prim doldurulamıyor. Şayet işçi, kendi isteği ya da mecburiyetten buna göz yumarsa, bunun da cezai bir yaptırımı vardır. İşverenin kayıt dışı yani sigortasız olarak işçi çalıştırması, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yüklü miktarda para cezası ile, cezalandırılmasına neden olur. Bundan dolayı, çalışanın tescil ve bildirimi mutlaka yapılmalıdır.

Sigortasız İşçi İş Kazası Yargıtay Kararları

İşçinin sigortasız olarak çalıştırıldığını SGK’ ya bildirmesine rağmen, sonuç alınamaz ise, ikinci bir seçenek olarak İş Mahkeme’ sine başvurularak, hizmet tespit davası açılmalıdır. Sigortasız işçi tarafından dava açılabilmesi için, işçinin, işten ayrıldığı tarihten itibaren 5 yıllık süreç içerisinde mahkemeye başvurması gereklidir.  Şayet belirlenen bu süre dolarsa, işçi dava açma hakkını da kaybeder.

İşçi ve işveren arasındaki yasal sorumluluk ve haklar, İş Kanunu’nda yer alan ilgili maddelerin hükümleri ile hazırlanmıştır. Buna göre her iki tarafın da uyması gereken yükümlülükler ve birtakım görevler söz konusudur. İş sözleşmesi ile bu yükümlülükleri kabul ettiklerine dair imza atan taraflar arasında yaşanan hukuki ihtilaflarda yerel İş Mahkemesi, işçi ve işvereni arasında yaşanan anlaşmazlıkları yasalara dayanarak sonlandırmayı sağlamaktadır. Ancak mahalli mahkemenin almış olduğu karar, davanın taraflarınca temyiz edilmeye açıktır. Dolayısıyla yerel iş mahkemesinin vermiş olduğu hüküm temyiz edildiğinde devreye Yargıtay girmektedir.

Yargıtay, iş hukuku konusunda yaşanan anlaşmazlıkta emsal niteliğinde bir karara imza atmıştır. Nitekim Yüksek Mahkeme’ye konu olan bu davada iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğrama ve 15 bin TL tazminatın az olduğuna ilişkin bir hüküm verilmiştir. Konu ile ilgili tüm detaylar yazımızın devamında mevcuttur.

Söz konusu temyiz edilerek Yargıtay’a kadar taşınan davanın konusu, iş kazası nedeni ile sürekli iş göremezliğe uğrayan ve bu durumdan şikayetçi olarak davacı konumunda bulunan işçinin karşı karşıya olduğu maddi ve manevi zararların, diğer davacılar olan işçinin eşi ve çocuklarının manevi zararlarının giderilmesi talep edilmesiyle alakalıdır.

İş Kazası Sonucu Tazminat Tutarı Hakkında Yargıtay Kararı!

Davacı işçinin ve diğer davacılar işçinin eşi ve çocuklarının iş mahkemesine yapmış olduğu maddi ve manevi tazminatın talebi, mahkemece incelendikten sonra hukuki olarak haklı bulunmuştur. Bunun üzerine davacının maddi tazminat talebinin kabulü ile 92 bin TL’nin davacı kazalı ve diğer davacıların manevi tazminat taleplerinin kısmen kabulü ile davacı kazalı için toplamda 45 bin TL tutarındaki manevi tazminatın, kaza tarihinden itibaren işleme konulan yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsil edilmesine hükmedilmiştir.

Dava dosyasında yer alan ifadeler ve delillere göre dava dosyası kapsamlı bir incelemeye alınmıştır. Davacıların ifadeleri dinlenildikten sonra davalı tarafın da savunması alınmıştır. Bilirkişi ve davaya ilişkin sağlık raporları göz önünde bulundurulduğunda, davacı işçinin davalı işverene ait iş yerinde çalışırken gözünden yaralandığı sabittir. Bu kazanın ardından davacı işçi hakkında kesinleşen maluliyet tespiti davasında verilen hükümlere göre %45,2 oranında malul kaldığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte yapılan incelemelerin ardından bilirkişi raporunda yer alan ifadelere göre işçinin yaralanmasıyla sonuçlanan kazanın gerçekleşmesinde davalı olan işverenin %70, davacı olan işçinin ise %30 oranında müterafik kusurlu olduğunun tespit edildiği tartışmasız olarak görülmektedir.

İş Kanun Ne Diyor?

B.K’nun 47 ve yürürlükte bulunan 6098 sayılı TBK’nun 56. maddesinde yer alan hükümlere göre hakimini bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın gerçekleşmesinde rol alan faktörleri göz önünde bulundurarak, olaydan olumsuz etkilenip zarar gören kişi hakkında uygun bir miktar paranın manevi zarar adı altında ödenmesine karar verebileceği uygun görülmektedir.

Bununla birlikte söz konusu hakimin bu kanunlara dayanarak vermeye hükmettiği manevi tazminat adı ile zarar görene ödenmesine yönelik verdiği kararda, para tutarının adalete uygun bir miktarda olması gerekmektedir. Bu durumda söz konusu paranın bir ceza olarak kabul edilmeyeceği gibi aynı zamanda mamelek hukukuna ilişkin zararın karşılanmasını da amaç edinmemiştir. Dolayısıyla söz konusu tazminat bedelinin sınırları onun amacına göre belirlenmesi gerekmektedir. Hakim tarafından adaletli olarak takdir edilecek olan manevi tazminat miktarı, mevcut halde elde edilmek istenen tatmin duygusunun etkisine ulaşmak için gerekli olan miktar kadar olmalıdır. Bu konuyla ilgili olarak 7/7 sayılı Yargıtay İçtihadi Birleştirme Kararı’nın gerekçesinde takdir olunacak manevi tazminatın tutarını etkileyecek özel hal ve şartlar da açıkça belirtilmiştir.

Yargıtay’dan Emsal Niteliğinde Karar

Yukarıda yer alan kanunların ışığı altında söz konusu yetkili mahkemenin vermiş olduğu davacı kazalının lehine takdir edilen 15 bin TL manevi tazminatın az olduğu açık bir şekilde görülmektedir. Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın yazılı bir şekilde mahkeme tarafından karar verilmesi, hukuki usul ve yasalara aykırı olarak kabul edilmektedir. Bozma nedeni olarak görülen bu durumda, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazlarının kabul edilmesi ve yerel mahkeme tarafından verilen hükmün bozulması gerekmektedir.

Sonuç itibarıyla yukarıda yazan sebeplerden dolayı 6100 sayılı MHK’nun 373. maddesi 1. fıkrası uyarında kaldırılmasına, yerel mahkemenin kararının bozulmasına oy birliği ile karar verilmiştir.

Önceden iş kazasında hayatını kaybeden kişilerin anne ve babalarının destekten yoksun kalma tazminatı için açtıkları davalar Yargıtay’ın hukuk dairelerine göre farklılık göstermekteydi.

Örneğin; Yargıtay 4., 11. ve 17. Hukuk Daireleri ile Yargıtay 21. Hukuk Dairesi; davayı farklı sonuçlandırmaktaydı. Yargıtay 4., 11. ve 17. Hukuk Daireleri; iş kazası sonucu ölen kişinin anne ve babasına tazminat ödenmesini onaylıyordu.

Yargıtay’dan İş Kazalarına İlişkin Karar

Kişinin ölmemiş olması durumunda zaten aileye belirli bir miktarda yardımının olacağını ve dolayısı ile ailenin şu anda bu destekten mahrum kalmış olduğunu kabul ediyordu. Fakat Yargıtay 21. Hukuk Dairesi; anne ve babanın destekten yoksun kalma tazminatı alabilmesi için ölüm gelirinin bağlanmaması şartı arıyordu.

Fakat bu iki farklı karar için bir orta nokta bulunabilmesi adına; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nu incelemesi gerekti.

Bu incelemenin sonucunda Yargıtay bir karar vardı ve bu karar özellikle başta Soma faciasında iş kazası nedeni ile yaşamını yitiren kişilerin aileleri olmak üzere, birçok iş kazasında ölen kişilerin ailelerini ilgilendirmektedir.

Tazminat İçin SGK’dan Gelirinin Olması Gerekli Midir?

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu; iş kazası sonucu bir ölüm gerçekleşmesi halinde, aileye destekten yoksun kalma tazminatı verilirken SGK gelirinin olmaması şartının aranmaması sonucuna varmıştır.

SGK’nın aileye bağladığı ölüm geliri, tazminatın alınmasına engel olmadığı gibi karşılaştırılamayacak iki farklı konu olduğunu bildirdi. Büyük Genel Kurulu’nun aldığı bu kararın esas nedenleri şunlardır:

• Anne ve babaların, çocuklarının iş kazası sonucu ölmesi durumunda muhtaç duruma düşmelerini engellemek
• Anne ve babanın maddi durumunu, sosyal statüsünü çocukları iş kazası sonucu öldükten sonra da aynı seviyede tutabilmesini sağlamak

Ölüm geliri ile tazminatın farklı olduğu söylense de; birbirlerinden bağımsız değillerdir. Yani ölüm gelirinin hesabında tazminat dikkate alınmıyor olsa da, verilecek olan tazminatın hesaplaması yapılırken ölüm gelirinin miktarı dikkate alınır.

Tazminattan düşme işlemi; kurumun rücu edebildiği kısmın tazminattan düşürülmesi ile olur.

Tazminat Alabilmek İçin Zaruret Durumuna Düşmek Gerekir Mi?

Büyük Genel Kurulu’nun kararına göre tazminat alabilmek için ailenin zaruret durumuna düşmesine gerek yoktur. İş kazasında hayatını kaybeden çocuğun anne ve babasının yaşam koşulları her ne olur ise olsun, aileye destek olunacağının kararı verilmiştir.

Aileye yardım edilebilmesi için ailenin en temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz bir duruma gelmesi veya sosyal hayatında bulunduğu seviyede bir gerileme göstermesi beklenmez.

Annenin ve babanın ayrı olarak gelirleri olabilir, hatta anne ve baba varlıklı kişiler de olabilir, çocukları yaşasaydı dahi çocuklarından maddi yardım almaya ihtiyaç duymayan kişiler de olabilir; yine de çocuklarının haklarını alabilmelerine imkan tanınmaktadır.

Yargıtay Kararı Nasıl Kabul Edilmiştir?

Destekten yoksun kalma tazminatı ile ilgili kararın kabul edilmesi 22.06.2018 tarihinde tartışılarak ikinci oturumda oy birliği ile kabul edilen bir karardır. 2/3 oranın bir oy çokluğu sağlanarak; çocuğun haksız fiil veya akde aykırı şekilde ölmesi sonucu, ailenin SGK gelirinin olup olmamasına bakılmadan tazminat verileceği kararı çıkmıştır.

Yargıtay’dan Çıkan Karar Hangi Maddeler İle Desteklenmiştir?

Yargıtay’ın tazminat konusunda verdiği karar için baz aldığı kanunlar şunlardır:

• Türk Borçlar Kanunu’nun 53. maddesine göre; iş kazası geçirerek ölen çocuğun anne babaya her durumda maddi desteğinin olduğu kabul edilmiştir.
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre destekten yoksun kalma tazminatı için açılan davalarda sorumululuk ve tazminatın ödenmesi konuları işvereni ilgilendiren durumlardır.
• Türk Borçlar Kanunu’nun 53/3. maddesine göre; ölüm nedeni ile zarara uğramış kişiler var ise bu kişilerin zararlarının karşılanması gereklidir.

818 sayılı Borçlar Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında; destekten yoksunluk tazminatı talep edecek olan kişilerin gösterebilecekleri kaynaklar; haksız fiiller ve diğer sözleşme dışı sorumluluk sebepleri, sözleşmeden doğan sorumluluk ve vekaletsiz iş görmedir.