Sigortasız İşçi Çalıştırmak

Diğer bir adı ile, kayıt dışı işçi çalıştıran iş yada işçiler için, işverenlerine ağır cezai yaptırımlar uygulanabilir. İşçinin çalışma sürecinde, en temel hakkı olan sigorta, işçinin çalıştığı dönem içerisinde yatırılmaz ise, hem sağlık hizmetlerinde faydalanamaz hem de emeklilik durumu oldukça zorlaşır.  Ayrıca bu durum, işçiye zarar verdiği kadar, ülke ekonomisine de zarar vermektedir.

Normal şartlar altında, işverenin sigortasız işçi çalıştırmaması, işçinin de sigorta hakkı verilmeyen işlerde çalışmaması gerekmektedir.

Sigortasız İşçi İş Kazası Yaşarsa Ne Olur ?

İş yerinde çalışmaya başlamış olduğu halde, işe girişi yapılmadığı için, kayıt dışı yani sigortasız olarak çalıştırılan işçinin, iş kazası geçirme durumunda, sigortalı olan bir işçi gibi, bütün haklardan yararlanabilir. Çünkü, iş akdine istinaden, herhangi bir işte çalışan işçinin sigortalılığı, çalışmaya başlamış olduğu andan itibaren başlamış demektir. Bu bağlamda, sigortalılığın başlaması, Sosyal Güvenlik Kurumu’ na bildirim yapılmış olması şartına bağlı değildir. Ayrıca bu hususlar, sigortasız işçi ve meslek hastalığına yakalanan işçiler için de geçerlidir.

Bu alanda önemli olan, sigortasız olarak çalışmaktayken, iş kazası geçiren işçinin, iş akdine istinaden, çalışıyorken kaza geçirdiğinin tespit edilmesi ve oluşan kaza olayının, iş kazası kapsamına giriyor olmasıdır. Ayrıca bu konuda, 5510 sayılı Kanunun 23. maddesinde;

• Sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirilmemiş olması durumunda, kişilerin bildirim tarihinden önce meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı ya da analık hallerinde ilgililerin gelir ve ödeneklerinin kurum tarafından ödeneceği,
• Kurum tarafından yapılan ve ilerleyen zamanlarda yapılması gerekli olan, her türlü masrafın tutarı ile gelir bağlanır ise, gelirin başlamış olduğu tarihteki ilk peşin sermaye tutarının sorumluluk durumları aranmaksızın, işverene ayrıca ödetileceği, belirtilmiştir.

Sigortasız İşçi Çalıştırmanın Cezası Nedir ?

İşçinin sigortasız çalışması durumunda, primler ödenmediğinden, sosyal güvencesi bulunmuyor ve emeklilik için gerekli olan, prim doldurulamıyor. Şayet işçi, kendi isteği ya da mecburiyetten buna göz yumarsa, bunun da cezai bir yaptırımı vardır. İşverenin kayıt dışı yani sigortasız olarak işçi çalıştırması, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yüklü miktarda para cezası ile, cezalandırılmasına neden olur. Bundan dolayı, çalışanın tescil ve bildirimi mutlaka yapılmalıdır.

Sigortasız İşçi İş Kazası Yargıtay Kararları

İşçinin sigortasız olarak çalıştırıldığını SGK’ ya bildirmesine rağmen, sonuç alınamaz ise, ikinci bir seçenek olarak İş Mahkeme’ sine başvurularak, hizmet tespit davası açılmalıdır. Sigortasız işçi tarafından dava açılabilmesi için, işçinin, işten ayrıldığı tarihten itibaren 5 yıllık süreç içerisinde mahkemeye başvurması gereklidir.  Şayet belirlenen bu süre dolarsa, işçi dava açma hakkını da kaybeder.

İş kazalarının özellikle ölümle sonuçlanması çok daha farklı hukuki durumlar doğurmaktadır. İşçinin ölümüne yol açan iş kazaları sonucunda geride kalan yakınları hem büyük bir acı yaşamakta hem de gelir kaybı ile karşı karşıya kalmaktadır.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı İş Kazası

İş kazasının sonucunda hayatını kaybeden işçinin desteği ile geçimini devam ettiren yakınları, ölüm sebebi ile yaşadıkları maddi kaybı öne sürerek işverenden tazminat talep edebilmektedir.

Tazminat hukukunda belirtilen adıyla, destekten yoksun kalma tazminatı iş kazası sonucunda da gündeme gelebilen maddi tazminat davası türleri arasında yer almaktadır.

Bir başka ifadeyle açıklamak gerekirse destekten yoksun kalma tazminatı, 5510 sayılı Sosyal Güvenlik ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun ilgili maddelerinde tanımlanan iş kazası sonucunda hayatını kaybeden işçinin, maddi olarak destek verdiği kişiler tarafından açılan bir dava türüdür.

İş kazasında ölüm meydana gelmesi nedeniyle söz konusu destekten yoksun kalan aile bireyleri, işveren aleyhinde destekten yoksun kalma tazminatı açabilmektedir.

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini hukuka uygun bir şekilde almadığı ve bu sebeple iş kazası meydana geldiği için, aleyhinde açılan bu maddi tazminat davasını ödemek zorundadır.

İş Kazası Nedeniyle Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

İşçinin sağlığında devamlı olarak işçinin yardımı ile hayatını devam ettiren ve işçinin maddi bakımdan koruma altına aldığı kişiler destekten yoksun kalma tazminatı davasını açabilmektedir.

Örneğin iş kazasında vefat eden işçinin annesi, babası, kardeşi, eşi ve çocukları, işçinin sağlığında maddi destek gördükleri için ölüm sebebiyle bu desteğin sonlandırılmasını gerekçe göstererek mahkemede işveren aleyhinde maddi tazminat talebinde bulunabilirler.

Aile bireyleri dışında da işçinin iş kazası sebebiyle ölümünden sonra destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilen kişiler bulunmaktadır. Hukuk sistemimizde işçinin mirasçısı olarak kabul edilmeyen ancak sağlığında işçinden maddi destek gördüğünü mahkemede kanıtlarıyla öne süren tüm kişiler bu tazminatı talep etme hakkına sahiptir.

Örneğin işçiden sağlığında burs aldığını belgeleyen bir öğrenci de söz konusu maddi kaybının tazmin edilmesi için mahkemeye başvurabilir. Ayrıca reddi miras yapan bir kişi de ölümünden önce işçiden maddi destek görüyorsa, söz konusu destekten yoksun kalma tazminat davası talebinde bulunabilmektedir.

Destekten Yoksun Kalma Tazminat Bedeli Ne Kadar?

Yargıtay içtihatlarında yer alan hükümler göz önünde bulundurulduğunda destekten yoksun kalma tazminatının amacının, işçinin ölümünden önceki destekten yoksun kalanın sosyal ve ekonomik durumunun işçinin vefat etmesinden sonra da herhangi bir kayba uğramadan aynı şekilde devam etmesini sağlamak olduğu görülmektedir.

Bu sebeple destekten yoksun kalma tazminatının bedeli, işçinin sağlığında vermiş olduğu maddi destekle doğru orantılıdır. Bu kapsamda destekten yoksun kalma tazminatı hesaplama işlemlerinin hukuki kriterlere göre yapılması gerekmektedir.

İşçi ve işveren arasındaki yasal sorumluluk ve haklar, İş Kanunu’nda yer alan ilgili maddelerin hükümleri ile hazırlanmıştır. Buna göre her iki tarafın da uyması gereken yükümlülükler ve birtakım görevler söz konusudur.

İş sözleşmesi ile bu yükümlülükleri kabul ettiklerine dair imza atan taraflar arasında yaşanan hukuki ihtilaflarda yerel İş Mahkemesi, işçi ve işvereni arasında yaşanan anlaşmazlıkları yasalara dayanarak sonlandırmayı sağlamaktadır.

Ancak mahalli mahkemenin almış olduğu karar, davanın taraflarınca temyiz edilmeye açıktır. Dolayısıyla yerel iş mahkemesinin vermiş olduğu hüküm temyiz edildiğinde devreye Yargıtay girmektedir.

Yargıtay, iş hukuku konusunda yaşanan anlaşmazlıkta emsal niteliğinde bir karara imza atmıştır. Nitekim Yüksek Mahkeme’ye konu olan bu davada iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğrama ve 15 bin TL tazminatın az olduğuna ilişkin bir hüküm verilmiştir. Konu ile ilgili tüm detaylar yazımızın devamında mevcuttur.

Söz konusu temyiz edilerek Yargıtay’a kadar taşınan davanın konusu, iş kazası nedeni ile sürekli iş göremezliğe uğrayan ve bu durumdan şikayetçi olarak davacı konumunda bulunan işçinin karşı karşıya olduğu maddi ve manevi zararların, diğer davacılar olan işçinin eşi ve çocuklarının manevi zararlarının giderilmesi talep edilmesiyle alakalıdır.

İş Kazasında Yerel Mahkemenin Manevi Tazminat Kararı

Davacı işçinin ve diğer davacılar işçinin eşi ve çocuklarının iş mahkemesine yapmış olduğu maddi ve manevi tazminatın talebi, mahkemece incelendikten sonra hukuki olarak haklı bulunmuştur.

Bunun üzerine davacının maddi tazminat talebinin kabulü ile 92 bin TL’nin davacı kazalı ve diğer davacıların manevi tazminat taleplerinin kısmen kabulü ile davacı kazalı için toplamda 45 bin TL tutarındaki manevi tazminatın, kaza tarihinden itibaren işleme konulan yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsil edilmesine hükmedilmiştir.

Dava dosyasında yer alan ifadeler ve delillere göre dava dosyası kapsamlı bir incelemeye alınmıştır. Davacıların ifadeleri dinlenildikten sonra davalı tarafın da savunması alınmıştır.

Bilirkişi ve davaya ilişkin sağlık raporları göz önünde bulundurulduğunda, davacı işçinin davalı işverene ait iş yerinde çalışırken gözünden yaralandığı sabittir. Bu kazanın ardından davacı işçi hakkında kesinleşen maluliyet tespiti davasında verilen hükümlere göre %45,2 oranında malul kaldığı anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte yapılan incelemelerin ardından bilirkişi raporunda yer alan ifadelere göre işçinin yaralanmasıyla sonuçlanan kazanın gerçekleşmesinde davalı olan işverenin %70, davacı olan işçinin ise %30 oranında müterafik kusurlu olduğunun tespit edildiği tartışmasız olarak görülmektedir.

İş Kanun ve Borçlar Kanun Ne Diyor?

B.K’nun 47 ve yürürlükte bulunan 6098 sayılı TBK’nun 56. maddesinde yer alan hükümlere göre hakimini bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın gerçekleşmesinde rol alan faktörleri göz önünde bulundurarak, olaydan olumsuz etkilenip zarar gören kişi hakkında uygun bir miktar paranın manevi zarar adı altında ödenmesine karar verebileceği uygun görülmektedir.

Bununla birlikte söz konusu hakimin bu kanunlara dayanarak vermeye hükmettiği manevi tazminat adı ile zarar görene ödenmesine yönelik verdiği kararda, para tutarının adalete uygun bir miktarda olması gerekmektedir.

Bu durumda söz konusu paranın bir ceza olarak kabul edilmeyeceği gibi aynı zamanda mamelek hukukuna ilişkin zararın karşılanmasını da amaç edinmemiştir. Dolayısıyla söz konusu tazminat bedelinin sınırları onun amacına göre belirlenmesi gerekmektedir.

Hakim tarafından adaletli olarak takdir edilecek olan manevi tazminat miktarı, mevcut halde elde edilmek istenen tatmin duygusunun etkisine ulaşmak için gerekli olan miktar kadar olmalıdır.

Bu konuyla ilgili olarak 7/7 sayılı Yargıtay İçtihadi Birleştirme Kararı’nın gerekçesinde takdir olunacak manevi tazminatın tutarını etkileyecek özel hal ve şartlar da açıkça belirtilmiştir.

Yargıtay’dan Emsal Niteliğinde Manevi TazminatKarar

Yukarıda yer alan kanunların ışığı altında söz konusu yetkili mahkemenin vermiş olduğu davacı kazalının lehine takdir edilen 15 bin TL manevi tazminatın az olduğu açık bir şekilde görülmektedir. Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın yazılı bir şekilde mahkeme tarafından karar verilmesi, hukuki usul ve yasalara aykırı olarak kabul edilmektedir.

Bozma nedeni olarak görülen bu durumda, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazlarının kabul edilmesi ve yerel mahkeme tarafından verilen hükmün bozulması gerekmektedir.

Sonuç itibarıyla yukarıda yazan sebeplerden dolayı 6100 sayılı MHK’nun 373. maddesi 1. fıkrası uyarında kaldırılmasına, yerel mahkemenin kararının bozulmasına oy birliği ile karar verilmiştir.