İş kanunundan kaynaklanan işçi haklarından olan fazla mesai ücreti alma hakkı haftalık 45 saati geçen işlerde işçinin fazla çalıştığı saatlerde daha fazla ücret almasına olanak tanımaktadır.

Örneğin haftada 45 saatten fazla çalışan bir işçinin saatlik çalışma ücreti 10 TL ise haftalık 45 saatten sonraki çalıştığı saatlerde saatlik çalışma ücretinin %50’si olan 15 TL’lik saatlik çalışma ücreti ödemesi yapılması zorunludur.

Fazla mesai ödenmemesi nedeniyle fesih işçinin iş kanunundan kaynaklanan bir hakkıdır. İş sözleşmesini fesheden işçi işverene ihbarname göndererek fazla mesai alacaklarını talep edebileceği gibi uyuşmazlığın çözüme kavuşmaması halinde önce arabulucuya sonrada iş mahkemesine başvurarak dava açma hakkına sahiptir.

Fazla Çalışma Ücreti Ödenmeyen İşçinin Hakları

Normal ücret alacağında olduğu gibi fazla mesai ücret alacağının ödenmemesi halinde de işçinin birtakım hakları bulunmaktadır. İşçi işverenin fazla mesai ücretini iş kanununda belirtildiği şekilde ödememesi halinde;

• İş sözleşmesini haklı bir nedene dayanarak feshetme
• İhbar bildirimi süresini beklemeden işten ayrılma

Hakkına sahip olup fazla mesai ücret alacağına karşı işveren aleyhine dava açma hakkına sahiptir.

Fazla Mesai Ücret Alacağı Davası Nasıl Açılır?

Fazla mesai ücret alacağı davası fesihten önce ve fesihten sonra olmak üzere iki şekilde açılabilmektedir. Çalışırken işverenden fazla mesai ücreti talep etmek genellikle mümkün olmamakla birlikte işçi fazla mesai ihtarname örneği göndererek çalışırken de ödenmesi gereken ücretlerin kendisine ödenmesini talep edebilmektedir. Ancak bu durum işçinin işini kaybetmesiyle sonuçlandığından çoğunlukla bu tarz talepler işten ayrıldıktan sonraya bırakılmaktadır.

İşçinin fazla mesai ücretinin ödenmemesi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi için haklı bir gerekçedir. Aynı şekilde işveren tarafından haksız nedenlerle iş sözleşmesi sona erdirildiği takdirde fazla mesai ücret alacağı davası açılabilmektedir.

Fazla mesai ücret alacağı davası açmadan önce işten ayrılmanın akabinde 30 gün içinde arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabulucuda herhangi bir sonuç alınamadığına dair düzenlenen tutanak tarihinden 15 gün içinde iş mahkemesine dava açılarak fazla mesai ücretleri talep edilebilmektedir.

Fazla mesai davalarında ispat yükümlülüğü davacıya aittir. İşyerinde fazla çalışıldığına dair deliller tanıklar ve varsa resmi evraklarla ispat edilmeye çalışılmalıdır.

Tanıkların ne kadar işyerinde çalıştığı işverene tanığın dava açıp açmadığı gibi durumlar fazla mesai ücreti davasında önemli konulardandır. İş hukuku alanında uzman avukatlarla fazla mesai davasının takibi hem hak kaybının önlenmesinde hem de hızlı sonuç alınmasına etki etmektedir.

Fazla Mesai Ücret Alacağı Davasında Zamanaşımı Ne Kadardır?

Fazla mesai ücret alacağı davasında zamanaşımı süresi dava açılmasından itibaren 5 yıldır. İşçinin işyerinde çalışmaya devam etmesi zamanaşımı durdurmamaktadır.

Örneğin bir işçi 2010 ile 2017 yılları arasında bir işyerinde düzenli olarak çalışmış olsun. İşçinin bu işyerinden fazla mesai ücretinin ödenmemesi nedeniyle işten ayrılması durumunda 2019 yılında dava açması halinde geriye dönük fazla mesai talebi ancak 2014-2017 yılları için talep edilebilmekte eski tarihli fazla mesai talepleri 5 yıllık zamanaşımına uğramaktadır.

Fazla Mesai Ödememesi Nedeniyle Sözleşme Feshedilebilir Mi?

Fazla Mesai Ödenmemesi Nedeniyle Fesih, Türk Medeni Kanunu içinde işçilerin iş sözleşmelerini feshedebilecekleri haklı gerekçeler detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Bu konuda özellikle uygulamada en çok sorun yaşanan ve işçilerin de en çok hak talebinde bulunmak üzere dava açtığı gerekçe fazla çalışma ücretleri ile ilgili olmaktadır.

Fazla çalışma sürelerinin işverenler için beklenmeyen durumlar olması, işverenlerin bu zamanları ekstra bir çalışma  düşünerek tam olarak kar edebilecekleri bir fırsat olarak değerlendirilmesi fazla çalışma ücretlerinde kesintilerin yaşanması ya da bu ücretlerin eksik bir şekilde ödenmesi durumlarını ortaya çıkarıyor.

Neredeyse çalışmaları gereken saatlerin yarısına kadar ulaşabilecek seviyelerde fazla mesai yapan işçilerin bu çalışmalarından hakları olan miktarları alamaması da haklı gerekçelerle iş sözleşmesinin feshi şartlarını oluşturabilmektedir. İşveren tarafından sadece ücretin eksik ödenmesi değil aynı zamanda Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılan bildirimlerde de düşük ücretten ödemelerin yapıldığı gösterilebilmektedir.

İş Kanunu maddeleri kapsamında işçilerin haftalık 45 saati geçen tüm çalışmaları fazla çalışma tanımına dahil edilmektedir. Kişiler fazla çalışma süreler içinde çalışmış oldukları bir saatlik süre normal zamanda alınan saatlik ücretin yüzde elli daha fazlasını almalıdırlar. Böylece işçiler kendileri de fazla çalışma ücretlerini hesaplayabilmektedir.

Fazla Mesai Ödenmemesi Durumunda Bir İşçi Neler Yapabilir?

Hukuki açından işçilerin fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesi ya da eksik ödenmesi konusunda neler yapabileceği iyi bilmesi gerekiyor. Bu konuda bilinmesi gereken en temel şey fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesinin ardından işçinin iş sözleşmesini haklı gerekçeyle feshedebilmesi hakkı olmaktadır.

Fazla çalışma ücretlerinin de işçinin hak etmiş olduğu ücretlerden sayılması mümkün olduğundan bu yönde bir karar verilmesi sağlanabiliyor. Bu haklı gerekçeye dayanarak iş sözleşmesini fesheden işçinin olayı öğrenmesinin ardından geçen ilk zamanda derhal fesih hakkını kullanarak da sözleşmeyi feshetmesi mümkün olmaktadır. Kişiler bu süreçte işten ayrılmakta ve aynı zamanda ihbar sürelerinin de zamanaşımı sürelerine yakalanmasından da kurtulmaktadırlar.

Fazla Çalışma Ücretlerinin Hesaplanması Nasıl Olur?

İş Kanunu kapsamında işyerlerinde çalışmakta olan her bir işçinin fazla çalışma saatleri içinde ortaya koyduğu çalışma sonrasında ne kadar bir ücret alacağı da kesin bir şekilde belirlenmiştir. Burada normal çalışma sürelerinin saatlik ücretinin yüzde elli artırılması ile belirlenmiş olan rakamın fazla çalışma sürelerindeki bir saatlik çalışmaya denk getirilmesi sağlanır.

Bu durum maden işlerinde çalışan işçiler için yüzde yüz zamlı olarak ücretlerin hesaplanması şeklinde yapılmaktadır. İşçiler fazla çalışma ücretlerinin hesaplanması sırasında İş Kanunu’nda belirlenmiş ya da iş sözleşmelerinde açık bir şekilde ifade edilmiş olan kurallara uyulmadığı takdirde de fesih haklarını kullanarak iş sözleşmelerini feshedebiliyorlar. Bu sayede haklı gerekçelerle iş sözleşmesi feshedildiği için kıdem tazminatına hak kazanılması da söz konusu olmaktadır.

Örnek Yargıtay kararlarına bakıldığında bu konu ile ilgili iş sözleşmesini feshetmiş olan işçinin yargılama süreçleri sonunda tüm alacaklarını elde edebilmesi mümkün oluyor. Bu durumda ikinci dönem çalışmaları kapsamında işçinin yine aynı şekilde iş sözleşmesini feshetmiş olduğu kabul edildiği için kıdem tazminatlarının verilmesi hükmüne de varılmaktadır.

İşveren Fazla Çalışma Sürelerinde Nelere Dikkat Etmelidir?

Yasalar dahilinde her şeyi kuralına uygun bir şekilde yapmak isteyen işverenlerin dikkat etmesi gereken en temel nokta işçinin onayının alınmasının ardından ancak fazla çalışma sürelerinin ortaya çıkabileceği olmaktadır.

Bu onaylar her bir fazla çalışma süresi öncesinde değil yıllık olarak her sene başında işçiler tarafından yazılı bir şekilde yapılan bildirimlerle kayıt altına alınır.

Ayrıca bu bildirimler işçi özlük dosyalarında da tutulmaktadırlar. Bunların dışında fazla çalışma sürelerinin uygulanması ile ilgili olarak işçi onayının alınması gerekmeyen durumlar da söz konusudur. Bunlar zorunlu ya da olağanüstü nedenler kapsamında değerlendirilerek haklı çıkarılabilmektedir.

Fazla Mesai Ödenmemesi Nedeniyle Davada İspat Yükümlülüğü

Fazla çalışma sürelerinde işçilere ödenmesi gereken ücretler ödenmemişse bu durumda işçinin durumu ispat etmesi gerekiyor.

Burada işyerine bulunan her türlü delil niteliği taşıyacak olan verinin kullanılabilmesi mümkün olmaktadır. Bunun dışında aynı işyerinde çalışmakta olan kişiler başta olmak üzere tanık beyanları ile de fazla çalışma ücretlerinin miktarı ve ödenip ödenmediği ile ilgili olarak karar verilmesi söz konusu olabiliyor.

İşçiler ücret bordrolarında belirtilmiş olan sürelerden daha fazla çalıştıklarını iddia ediyorlarsa bu yönde de ispatlarını yapabilirler.

Makalemizde Fazla Mesai Ödenmemesi Nedeniyle Fesih konusu bilgi amaçlı hazırlanmıştır. Fazla Mesai Ödenmemesi Nedeniyle Fesih nedeniyle daha detaylı bilgi için diğer iş hukuku makalelerimize göz atınız.(Fazla Mesai Ödenmemesi Nedeniyle Fesih)

Bu kanunda yapılan düzenlemeye göre, bir işçinin haftalık 45 saat çalışması mümkündür. Eğer çalışma süresi 45 saatin üzerine çıkarsa bu fazla mesai anlamına gelir ve ek ücret ödenmesi gerekecektir.

Fazla mesai hesaplama, işçinin normal aldığı saatlik ücretin %50 fazlası olarak hesaplanır. Fazla mesai süresi yılda 270 saatin üzerine hukuken çıkamaz. Bir işçinin fazla mesai yapması yalnızca işçinin kendi isteği ile gerçekleşir.

Fazla Mesainin Ödenmemesi Durumunda İşçilerin Hakları Nelerdir?

Fazla mesaisi ödenmeyen işçi, iş sözleşmesini feshetme hakkına sahiptir. Bu noktada yapılan fesih haklı fesih kapsamında değerlendirilir ve bu nedenle işçi haklı fesih haklarından yararlanır. Bu sebeple iş sözleşmesini fesheden işçi, herhangi bir ihbar süresi beklememiş olsa dahi, ihbar tazminatı ödemez.

Fazla Mesainin Ödenmemesi Halinde Sözleşme Hemen Feshedilir mi?

Fazla mesai ücretlerinin işveren tarafından birkaç gün geciktirilmiş olması, işçiye sözleşmeyi bir an evvel feshetme hakkı tanımaz. İşçinin bu sebepten dolayı sözleşmeyi nasıl feshedebileceği, İş Kanunu madde 34’te şu şekilde tanımlanır;

“ücreti ödeme gününden itibaren, 20 gün içinde, mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak, iş görme borcunu yerine getirmemeleri, sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmamaları nedeniyle feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler bir başkasına yaptırılamaz.”

Buna göre, işçinin iş sözleşmesini haklı olarak feshedebilmesi için beklemesi gereken süre  20 gün olarak belirlenmiştir.

İş sözleşmesinin haklı feshi sonrasında kişi kıdem tazminatı alacağı ve diğer ödeneklerinin tarafına ödenmesi doğrultusunda dava açabilir.

Sözleşmenin İşçi Tarafından Haklı Feshi Ne Zaman Yapılır?

İşçi haklı sebepler öne sürerek sözleşmeyi feshetme hakkına ve söz konusu ihbar süresi boyunca, haklı feshiten ötürü çalışmama hakkına sahiptir. İşçinin sözleşmeyi haklı sebeple feshedebileceği durumlar;

• Bayram, resmi tatil ücretlerinin ödenmemesi,
• Tatil ücretlerinin ödenmemesi,
• Fazla mesainin ödenmemesi

Şeklindedir. Fazla mesainin ispatı;

• Tanıklar,
• Bordrolar,
• İş yeri yazışmaları,
• İş yeri kayıtları

Sayesinde yapılabilir. Fazla mesainin ödenmemesi durumunda açılan davalarda ispat yükünün davacıda olduğu unutulmamalıdır.

4857 sayılı İş Kanununda fazla çalışma kavramı yanında haftalık en çok normal çalışma süresi 45 saatin sözleşmelerle işçi yararına değiştirilip normal çalışma süresinin daha az tespit edilmesi halinde, 45 saat arasındaki çalışmalar yine haftalık kıstas kapsamında değerlendirilerek fazla çalışmanın bir alt türü olarak ” fazla sürelerle çalışma” şeklinde nitelendirilmiştir. Bu çalışmalar için fazla çalışmadan daha değişik koşullar öngörülmüştür.

4857 sayılı İş Kanunuyla getirilen ayırım isabetli ve öteki ülkelerdeki düzenlemelerle paralellik gösterdiği haklı olarak belirtilmiştir.

Yargıtay’ın bir kararında, nitelikli kayan iş süresi uygulamasında ise, işçi sadece işe başlama ve bitiş saatlerini değil, ayrıca günde ne kadar çalışacağını da kendisi belirleyerek bir hafta veya bir ay gibi, belirli bir zaman dilimi içerisinde ortalama süreyi aşmamak üzere, bir gün az veya fazla çalıştığı süreyi, diğer bir gün daha fazla veya daha az çalışmak suretiyle denkleştirme imkânına sahip olmaktadır.

Bu çalışma şeklinde işçi, belirli bir zaman dilimindeki ortalama süreyi aşmadığı için, bir gün az çalıştığı süreyi bir başka gün fazla çalışmak suretiyle telafi ettiğinden fazla çalışma ücretine hak kazanamayacaktır.

Bu iki uygulama arasında basit kayan iş süresinde işçi, günlük çalışma süresinin uzunluğunu değil, sadece işe başlama ve bitiş saatini belirleyebilirken nitelikli kayan iş süresinde, belirli bir zaman diliminde ortalama günlük iş süresini aşmamak üzere, bir günde ne kadar çalışacağını da kendisi belirleyebilmek şeklinde bir farklılık bulunmaktadır.

İşçinin işe başlangıç ve bitiş saatlerini kendisinin ayarlayabilmesi, iş dışındaki yaşamına zaman ayırma imkânı sağlaması nedeniyle kalan iş süreleri işçinin işteki verimliliğini artırmaktadır.

Zira bu çalışma şeklinde de bir artışa yol açmaktadır. Telafi edici çalışmanın aksi telafi edici dinleme olarak nitelendirilen modeldir.

Telafi edici dinleme, herhangi bir nedenle fazla çalışılan sürenin karşılığının fazla çalışma ücreti yerine izin olarak verilmesi şeklinde uygulanmaktadır.

İŞÇİ ALACAKLARI DAVASI – FAZLA MESAİ ALACAĞININ ÖDETİLMESİ İSTEMİ – KISMİ DAVADA FAZLAYA AİT HAKLARIN SAKLI TUTULMUŞ OLMASI.

DAVALININ CEVAP DİLEKÇESİNDE İLERİ SÜRDÜĞÜ ZAMANAŞIMI DEFİ NAZARA ALINMADAN HÜKÜM KURULMASININ İSABETSİZLİĞİ.

ÖZET: Somut olayda davacı işçi kısmi davada hüküm altına alınmayan bakiye fazla çalışma ücret alacağının tahsiline karar verilmesini talep etmiş; davalı vekili cevap dilekçesinde zaman aşımı def inde bulunmuştur. Mahkemece kısmi dava dosyasında alınan bilirkişi raporunda hesaplanan bakiye alacak miktarı hüküm altına alınmıştır.

Kısmi davada fazlaya ait hakların saklı tutulmuş olması, saklı tutulan kesim için zamanaşımını kesmez, zamanaşımı, alacağın yalnız kısmi dava konusu yapılan miktar için kesilir. Mahkemece, davalının cevap dilekçesinde ileri sürdüğü zaman aşımı defi nazara alınmadan hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

ÖZET: Somut uyuşmazlıkta; davalı işverence işyeri kayıtları sunulmadığından fazla mesai ve hafta tatili alacağının tespiti yönünden hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacı tanık beyanları nazara alınarak fazla mesai ve hafta tatile alacağı hesaplanarak ve hakkaniyet indirimi yapılarak sonuca gidilmiştir.

Fazla mesai ve hafta tatili, agi ve ücret alacağının ödendiğinin ispat yükü davalı işverene ait olup işveren ödediğini usulünce ispat edememiştir. Açıklanan nedenlerle tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, yerel mahkemenin objektif, rasyonel ve hayatın olağan akışına uygun,

Dosyadaki delillerle çelişmeyen tespitlerine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre HMK 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf sebepleri ile sınırlı olarak yapılan inceleme sonucu ilk derece mahkemesinin olay ve hukuki değerlendirilmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı ve davalı vekilinin istinaf başvurusunun esas yönünden reddine karar verilmiştir.

Makalemizde Fazla Mesainin Ödenmemesi konusu yer almıştır. Diğer bilgilendirici makaleler için Ankara Avukat ve İş Hukuku Avukatı ve danışma konularında sayfaları ziyaret edebilirsiniz.

Fazla Mesainin Ödenmemesi | Sıkça Sorulan Sorular

ALACAK DAVASI – DAVALI İŞVERENCE İŞYERİ KAYITLARI SUNULMADIĞINDAN FAZLA MESAİ VE HAFTA TATİLİ ALACAĞININ TESPİTİ YÖNÜNDEN HÜKME ESAS ALINAN BİLİRKİŞİ RAPORUNDA DAVACI TANIK BEYANLARI NAZARA ALINARAK FAZLA MESAİ VE HAFTA TATİLE ALACAĞI HESAPLANARAK VE HAKKANİYET İNDİRİMİ YAPILARAK SONUCA GİDİLDİĞİ.

ÜCRET ALACAKLARININ ÖDENDİĞİNİN İSPAT YÜKÜ DAVALI İŞVERENE AİT OLUP İŞVEREN ÖDEDİĞİNİ USULÜNCE İSPAT EDEMEDİĞİ.

Çalıştığı dönemde 4 aylık sigortasının yatırılmadığını, sigortası yapıldığında da asgari ücretten gösterildiğini 4 aylık ücretinin ödenmediğini, dini ve milli bayramlarda çalışmasına rağmen ücretlerinin ödenmediğini,

Hafta tatili kullandırılmadığını ve ücretinin de ödenmediğini, asgari geçim indirimi ödenmediğini, normal zamanlarda 02.00-11.30 saatleri arasında. Ramazan ayında ise 03.00-21.00 saatleri arasında sürekli fazla mesai yapılmasına rağmen karşılıklarının ödenmediğini bildirerek,

Şimdilik 50,00-TL ücret, 20,00-TL fazla çalışma ücreti, 10,00-TL dini milli bayram ücreti, 10.00-TL hafta tatili ücreti ve 10,00-TL asgari geçim indirimi alacaklarının faizleri ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

ALACAK DAVASI – BİR İŞÇİNİN GÜNLÜK NORMAL ÇALIŞMA SÜRESİNİN ÜZERİNE SÜREKLİ OLARAK FAZLA ÇALIŞMA YAPMASI VE UBGT GÜNLERİNDE SÜREKLİ ÇALIŞMASININ YAŞAMIN OLAĞAN AKIŞINA AYKIRI OLDUĞU – HASTALIK MAZERET İZİN GİBİ NEDENLERLE BELİRTİLEN ŞEKİLDE ÇALIŞILAMAYAN GÜNLERİN OLMASININ KAÇINILMAZ OLDUĞU.

Somut uyuşmazlıkta; taraf tanıklarının beyanları dikkate alındığında, davacının haftada 18 saat fazla mesai yaptığı anlaşılmaktadır. Ancak davalı tarafından sunulan bordroların bir kısmında fazla mesai tahakkuklarının sembolik olduğu dikkate alınarak, bu dönemlerin dışlanması yerine ödenen tutarların bilirkişinin hesapladığı miktardan mahsup edilmesi işlemi doğrudur.